{"id":1249,"date":"2025-08-18T14:13:35","date_gmt":"2025-08-18T21:13:35","guid":{"rendered":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=1249"},"modified":"2025-08-18T14:13:40","modified_gmt":"2025-08-18T21:13:40","slug":"hoa-thach-cho-thay-hai-loai-to-tien-cua-loai-nguoi-co-dai-da-song-o-cung-mot-dia-diem-va-thoi-gian-mot-loai-co-the-la-loai-chua-duoc-biet-den","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=1249","title":{"rendered":"H\u00f3a th\u1ea1ch cho th\u1ea5y hai lo\u1ea1i t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m v\u00e0 th\u1eddi gian. M\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 lo\u00e0i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn."},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng h\u00f3a th\u1ea1ch c\u1ed5 x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n kh\u1ea3o c\u1ed5 k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1eadp k\u1ef7 \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc Ethiopia cho th\u1ea5y c\u00f3 hai lo\u00e0i hominin kh\u00e1c nhau, hay t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf c\u00f9ng m\u1ed9t n\u01a1i t\u1eeb 2,6 tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn 2,8 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u2014 v\u00e0 m\u1ed9t trong s\u1ed1 ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u00e0i ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y mang \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn m\u1edbi v\u1ec1 m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi ti\u1ebfn h\u00f3a ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. M\u01b0\u1eddi chi\u1ebfc r\u0103ng, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian t\u1eeb n\u0103m 2018 \u0111\u1ebfn n\u0103m 2020, thu\u1ed9c chi Australopithecus, m\u1ed9t h\u1ecd h\u00e0ng c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. Trong khi \u0111\u00f3, ba chi\u1ebfc r\u0103ng, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y v\u00e0o n\u0103m 2015, thu\u1ed9c chi Homo, bao g\u1ed3m c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, hay Homo sapiens. K\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 h\u00f4m th\u1ee9 T\u01b0 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Nature .<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"753\" height=\"492\" data-attachment-id=\"1253\" data-permalink=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?attachment_id=1253\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?fit=753%2C492&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"753,492\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;Lucie Goodayle Image Resources N&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;\\u00a9 The Trustees of the Natural History Museum, London&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?fit=753%2C492&amp;ssl=1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?resize=753%2C492&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-1253\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?w=753&amp;ssl=1 753w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?resize=300%2C196&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/dmanisi-cast-human-evolution-gallery-two-column.jpg?resize=750%2C490&amp;ssl=1 750w\" sizes=\"auto, (max-width: 753px) 100vw, 753px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 tr\u00f9ng l\u1eb7p nh\u01b0 v\u1eady gi\u1eefa hai lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ed3 s\u01a1 h\u00f3a th\u1ea1ch l\u00e0 r\u1ea5t hi\u1ebfm, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng Homo xu\u1ea5t hi\u1ec7n sau Australopithecus, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i hai lo\u00e0i c\u00f9ng th\u1eddi. Lo\u00e0i Australopithecus \u0111i th\u1eb3ng \u0111\u1ee9ng r\u1ea5t gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u01b0ng c\u00f3 b\u1ed9 n\u00e3o t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i nh\u1ecf, g\u1ea7n b\u1eb1ng k\u00edch th\u01b0\u1edbc c\u1ee7a lo\u00e0i v\u01b0\u1ee3n. S\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a lo\u00e0i Homo, v\u1edbi b\u1ed9 n\u00e3o l\u1edbn h\u01a1n, d\u1ec5 d\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y nay xem nh\u01b0 m\u1ed9t d\u1ea1ng ti\u1ebfn h\u00f3a n\u00e2ng c\u1ea5p tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn h\u00f3a th\u00e0nh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng s\u1ef1 c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a hai lo\u00e0i ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 sinh s\u1ed1ng \u1edf nhi\u1ec1u bi\u1ebfn th\u1ec3 c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00fac. &#8220;Nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi n\u00e0y cho th\u1ea5y h\u00ecnh \u1ea3nh m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong ch\u00fang ta h\u00ecnh dung v\u1ec1 lo\u00e0i v\u01b0\u1ee3n, ng\u01b0\u1eddi Neanderthal v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang &#8211; qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a kh\u00f4ng di\u1ec5n ra nh\u01b0 v\u1eady&#8221;, \u0111\u1ed3ng t\u00e1c gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u Kaye Reed, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u, gi\u00e1o s\u01b0 danh d\u1ef1 c\u1ee7a Vi\u1ec7n Ngu\u1ed3n g\u1ed1c Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 gi\u00e1o s\u01b0 danh d\u1ef1 t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng Ti\u1ebfn h\u00f3a Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i X\u00e3 h\u1ed9i thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Bang Arizona, cho bi\u1ebft qua email. &#8220;\u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 hai lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i. V\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tuy\u1ebfn t\u00ednh, n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2y r\u1eadm r\u1ea1p, c\u00f3 nh\u1eefng d\u1ea1ng s\u1ed1ng b\u1ecb tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb n\u0103m 2002, Reed l\u00e0 \u0111\u1ed3ng gi\u00e1m \u0111\u1ed1c c\u1ee7a D\u1ef1 \u00e1n Nghi\u00ean c\u1ee9u Ledi-Geraru , m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n t\u1eadp trung m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00e0o vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 c\u00e1c lo\u00e0i Homo s\u01a1 khai. N\u0103m 2015, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 ph\u00e1t hi\u1ec7n x\u01b0\u01a1ng h\u00e0m Homo c\u1ed5 nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi ni\u00ean \u0111\u1ea1i 2,8 tri\u1ec7u n\u0103m. Nh\u00f3m c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 Australopithecus afarensis, lo\u00e0i xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00e1ch \u0111\u00e2y 3,9 tri\u1ec7u n\u0103m, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ea5u hi\u1ec7u n\u00e0o c\u1ee7a nh\u1eefng h\u1ecd h\u00e0ng c\u1ed5 x\u01b0a n\u00e0y trong h\u1ed3 s\u01a1 h\u00f3a th\u1ea1ch sau 2,95 tri\u1ec7u n\u0103m &#8211; \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y ch\u00fang \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng tr\u01b0\u1edbc khi Homo xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u00f3a th\u1ea1ch n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Australopithecus afarensis \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n r\u00f5 n\u00e9t nh\u1ea5t b\u1edfi di t\u00edch h\u00f3a th\u1ea1ch Lucy, \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u0103m 1974 t\u1ea1i Ethiopia. Lucy th\u1ea5p h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, ch\u1ec9 cao kho\u1ea3ng 1 m\u00e9t, c\u00f3 khu\u00f4n m\u1eb7t gi\u1ed1ng v\u01b0\u1ee3n v\u00e0 b\u1ed9 n\u00e3o ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t ph\u1ea7n ba k\u00edch th\u01b0\u1edbc n\u00e3o ng\u01b0\u1eddi. H\u00f3a th\u1ea1ch c\u1ee7a Lucy th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 pha tr\u1ed9n gi\u1eefa c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 gi\u1ed1ng v\u01b0\u1ee3n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi cung c\u1ea5p b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111i th\u1eb3ng \u0111\u1ee9ng c\u00e1ch \u0111\u00e2y 3,2 tri\u1ec7u n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khi nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u0103ng c\u1ee7a Australopithecus trong hai l\u1ea7n khai qu\u1eadt ri\u00eang bi\u1ec7t v\u00e0o n\u0103m 2018 v\u00e0 2020, h\u1ecd \u0111\u00e3 so s\u00e1nh ch\u00fang v\u1edbi c\u00e1c lo\u00e0i nh\u01b0 afarensis v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi hominin kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 garhi, nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng kh\u1edbp nhau. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t lo\u00e0i Australopithecus ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t sau Lucy \u2014 v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t lo\u00e0i Homo s\u01a1 khai.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"976\" height=\"549\" data-attachment-id=\"1255\" data-permalink=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?attachment_id=1255\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?fit=976%2C549&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"976,549\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"_110224107_mediaitem110224105\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?fit=976%2C549&amp;ssl=1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?resize=976%2C549&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-1255\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?w=976&amp;ssl=1 976w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?resize=300%2C169&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?resize=768%2C432&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/110224107_mediaitem110224105.jpg?resize=750%2C422&amp;ssl=1 750w\" sizes=\"auto, (max-width: 976px) 100vw, 976px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cKhi ch\u00fang t\u00f4i t\u00ecm th\u1ea5y Homo, t\u00f4i c\u1ee9 ngh\u0129 \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd t\u00ecm th\u1ea5y, r\u1ed3i m\u1ed9t ng\u00e0y n\u1ecd, khi kh\u1ea3o s\u00e1t, ch\u00fang t\u00f4i t\u00ecm th\u1ea5y r\u0103ng c\u1ee7a Australopithecus,\u201d Reed n\u00f3i. \u201c\u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 n\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa cho th\u1ea5y s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng di\u1ec5n ra theo \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng. \u0110\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng lo\u00e0i tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng; m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00edch nghi t\u1ed1t h\u01a1n nh\u1eefng lo\u00e0i kh\u00e1c, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00e1c giao ph\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang ta \u2014 ch\u00fang ta ch\u1eafc ch\u1eafn bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u1edf ng\u01b0\u1eddi Neanderthal. V\u00ec v\u1eady, b\u1ea5t c\u1ee9 khi n\u00e0o ch\u00fang ta c\u00f3 th\u00eam m\u1ed9t m\u1ea3nh gh\u00e9p cho c\u00e2u \u0111\u1ed1 v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u r\u1ea5t quan tr\u1ecdng.\u201d<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/media.cnn.com\/api\/v1\/images\/stellar\/prod\/copy-of-villmoare-main-text-figure-2-full-page-1.jpg?ssl=1\" alt=\"Nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh d\u1ea5u LD 750 v\u00e0 LD 760 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t lo\u00e0i Australopithecus ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, trong khi LD 302-23 v\u00e0 AS 100 \u0111\u1ebfn t\u1eeb m\u1ed9t lo\u00e0i Homo s\u01a1 khai.\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh d\u1ea5u LD 750 v\u00e0 LD 760 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t lo\u00e0i Australopithecus ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, trong khi LD 302-23 v\u00e0 AS 100 \u0111\u1ebfn t\u1eeb m\u1ed9t lo\u00e0i Homo s\u01a1 khai.&nbsp;Brian Villmoare\/\u0110\u1ea1i h\u1ecdc Nevada, Las Vegas<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"cracks-in-earths-surface\">C\u00e1c v\u1ebft n\u1ee9t tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf v\u00f9ng Afar c\u1ee7a Ethiopia, m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111ang t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. Reed cho bi\u1ebft nhi\u1ec1u h\u00f3a th\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00f4ng c\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u00e1 c\u1ed5 x\u01b0a nh\u1ea5t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reed cho bi\u1ebft khu v\u1ef1c Afar l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u1ee9t v\u1ee1 \u0111ang ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u2014 c\u00e1c m\u1ea3ng ki\u1ebfn t\u1ea1o b\u00ean d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t \u0111ang t\u00e1ch ra m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ed9 c\u00e1c l\u1edbp tr\u1ea7m t\u00edch c\u0169 h\u01a1n, l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a k\u00e9o d\u00e0i g\u1ea7n 5 tri\u1ec7u n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cL\u1ee5c \u0111\u1ecba n\u00e0y \u0111ang th\u1ef1c s\u1ef1 t\u00e1ch ra \u1edf \u0111\u00f3, t\u1ea1o ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u00fai l\u1eeda v\u00e0 ki\u1ebfn t\u1ea1o,\u201d \u0111\u1ed3ng t\u00e1c gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u Christopher Campisano, ph\u00f3 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c v\u00e0 ph\u00f3 gi\u00e1o s\u01b0 t\u1ea1i Vi\u1ec7n Ngu\u1ed3n g\u1ed1c Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ph\u00f3 gi\u00e1o s\u01b0 t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng Ti\u1ebfn h\u00f3a Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i X\u00e3 h\u1ed9i thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Bang Arizona, cho bi\u1ebft trong m\u1ed9t video do tr\u01b0\u1eddng c\u00f4ng b\u1ed1. \u201cV\u00e0o kho\u1ea3ng 2,5 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai l\u1eeda n\u00e0y \u0111\u00e3 phun ra tro b\u1ee5i ch\u1ee9a c\u00e1c tinh th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 fenspat, cho ph\u00e9p ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ee5 phun tr\u00e0o x\u1ea3y ra tr\u00ean \u0111\u1ecba h\u00ecnh khi ch\u00fang l\u1eafng \u0111\u1ecdng.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u0103ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Australopithecus \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i 2,63 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, trong khi r\u0103ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Homo c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i 2,59 tri\u1ec7u v\u00e0 2,78 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. Tuy nhi\u00ean, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1eabn th\u1eadn tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh lo\u00e0i cho b\u1ea5t k\u1ef3 r\u0103ng n\u00e0o cho \u0111\u1ebfn khi c\u00f3 th\u00eam d\u1eef li\u1ec7u v\u00e0 h\u00f3a th\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ch\u00fang t\u00f4i bi\u1ebft r\u0103ng v\u00e0 x\u01b0\u01a1ng h\u00e0m c\u1ee7a Homo s\u01a1 khai tr\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 v\u1eady th\u00f4i&#8221;, Brian Villmoare, t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 ph\u00f3 gi\u00e1o s\u01b0 khoa nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Nevada, Las Vegas, cho bi\u1ebft trong m\u1ed9t tuy\u00ean b\u1ed1. &#8220;\u0110i\u1ec1u n\u00e0y nh\u1ea5n m\u1ea1nh t\u1ea7m quan tr\u1ecdng then ch\u1ed1t c\u1ee7a vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm th\u00eam h\u00f3a th\u1ea1ch \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa Australopithecus v\u00e0 Homo, v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f9ng l\u1eb7p nhau nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o trong h\u1ed3 s\u01a1 h\u00f3a th\u1ea1ch t\u1ea1i c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"371\" data-attachment-id=\"1256\" data-permalink=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?attachment_id=1256\" data-orig-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Homo_erectus_29.webp?fit=640%2C371&amp;ssl=1\" data-orig-size=\"640,371\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"Homo_erectus_29\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Homo_erectus_29.webp?fit=640%2C371&amp;ssl=1\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Homo_erectus_29.webp?resize=640%2C371&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-1256\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Homo_erectus_29.webp?w=640&amp;ssl=1 640w, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Homo_erectus_29.webp?resize=300%2C174&amp;ssl=1 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u0103ng c\u1ee7a Australopithecus nh\u00ecn chung r\u1ea5t gi\u1ed1ng r\u0103ng c\u1ee7a lo\u00e0i afarensis v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t v\u00e0 k\u00edch th\u01b0\u1edbc r\u0103ng h\u00e0m, nh\u01b0ng c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a r\u0103ng ch\u1ecfm v\u00e0 r\u0103ng nanh ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y \u1edf lo\u00e0i afarensis hay garhi, Villmoare cho bi\u1ebft. R\u0103ng c\u0169ng c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng kh\u00e1c bi\u1ec7t so v\u1edbi r\u0103ng c\u1ee7a b\u1ea5t k\u1ef3 lo\u00e0i Homo n\u00e0o, ho\u1eb7c c\u1ee7a Paranthropus, h\u1ecd h\u00e0ng c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi h\u00e0m r\u0103ng l\u1edbn v\u00e0 c\u01a1 nhai .<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Villmoare cho bi\u1ebft: \u201cR\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 r\u0103ng, nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ef1c \u0111\u1ecba v\u1edbi hy v\u1ecdng ph\u1ee5c h\u1ed3i c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn gi\u1ea3i ph\u1eabu kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap t\u0103ng \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i trong ph\u00e2n lo\u1ea1i h\u1ecdc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Theo Campisano, ngay c\u1ea3 vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm r\u0103ng c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t nhi\u1ec7m v\u1ee5 ph\u1ee9c t\u1ea1p.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;B\u1ea1n \u0111ang nh\u00ecn v\u00e0o nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng nh\u1ecf, theo \u0111\u00fang ngh\u0129a \u0111en, nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng ri\u00eang l\u1ebb tr\u00f4ng gi\u1ed1ng h\u1ec7t nh\u01b0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u vi\u00ean s\u1ecfi nh\u1ecf r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean \u0111\u1ecba h\u00ecnh&#8221;, \u00f4ng n\u00f3i trong video. &#8220;V\u00e0 v\u00ec v\u1eady, ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ed9i ng\u0169 Afar \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng tuy\u1ec7t v\u1eddi, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u0103n t\u00ecm h\u00f3a th\u1ea1ch xu\u1ea5t s\u1eafc. H\u1ecd \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng th\u1ee9 n\u00e0y c\u1ea3 \u0111\u1eddi khi \u0111i l\u1ea1i tr\u00ean \u0111\u1ecba h\u00ecnh.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1ed9t s\u1ef1 c\u1ed1 cho qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a<br>Nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi n\u00e0y r\u1ea5t quan tr\u1ecdng v\u00ec n\u00f3 cung c\u1ea5p c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 kho\u1ea3ng th\u1eddi gian t\u1eeb 3 \u0111\u1ebfn 2 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n b\u00ed \u1ea9n trong c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, theo Ti\u1ebfn s\u0129 Stephanie Melillo, nh\u00e0 c\u1ed5 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc v\u00e0 ph\u00f3 gi\u00e1o s\u01b0 t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Mercyhurst \u1edf Pennsylvania. Melillo kh\u00f4ng tham gia v\u00e0o nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y, nh\u01b0ng b\u00e0 \u0111\u00e3 tham gia D\u1ef1 \u00e1n Nghi\u00ean c\u1ee9u C\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc Woranso-Mille t\u1ea1i Tam gi\u00e1c Afar c\u1ee7a Ethiopia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a v\u1ea5n \u0111\u1ec1 khi t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 giai \u0111o\u1ea1n ti\u1ec1n s\u1eed n\u00e0y l\u00e0 c\u00e1ch c\u00e1c l\u1edbp \u0111\u1ea5t c\u1ed5 x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eafng \u0111\u1ecdng trong su\u1ed1t qu\u00e1 tr\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed \u1edf mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng ch\u00e2u Phi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cX\u00f3i m\u00f2n \u1edf s\u00f4ng h\u1ed3 \u1edf m\u1ee9c \u0111\u1ed9 th\u1ea5p v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t \u00edt \u0111\u1ea5t l\u1eafng \u0111\u1ecdng \u1edf Afar,\u201d Melillo vi\u1ebft trong email. \u201c\u0110\u1ea5t l\u1eafng \u0111\u1ecdng \u0111\u00f3 ch\u1ee9a h\u00f3a th\u1ea1ch \u2014 c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt s\u1ed1ng c\u00f9ng ch\u00fang ta. Khi c\u00f3 \u00edt tr\u1ea7m t\u00edch, s\u1ebd c\u00f3 r\u1ea5t \u00edt h\u00f3a th\u1ea1ch.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Melillo cho bi\u1ebft, m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 c\u00e1c l\u01b0u v\u1ef1c c\u1ea5u tr\u00fac, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;b\u00e1t&#8221; tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, t\u1ef1 nhi\u00ean t\u00edch t\u1ee5 c\u00e1c l\u1edbp tr\u1ea7m t\u00edch t\u1ed1t h\u01a1n so v\u1edbi c\u1ea3nh quan xung quanh \u2014 ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 l\u01b0u v\u1ef1c Turkana tr\u1ea3i d\u00e0i qua mi\u1ec1n nam Ethiopia v\u00e0 mi\u1ec1n b\u1eafc Kenya. C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y Homo v\u00e0 Paranthropus \u0111\u00e3 c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3 1,5 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi t\u1eadp trung v\u00e0o v\u00f9ng tr\u0169ng Afar, m\u1ed9t l\u01b0u v\u1ef1c \u1edf ph\u00eda b\u1eafc Turkana.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"926\" height=\"695\" data-attachment-id=\"1257\" data-permalink=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?attachment_id=1257\" data-orig-file=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j.avif\" data-orig-size=\"926,695\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"image-20160613-29238-1fy3v2j\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j.avif\" src=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j.avif\" alt=\"\" class=\"wp-image-1257\" srcset=\"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j.avif 926w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-300x225.avif 300w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-768x576.avif 768w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-750x563.avif 750w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-800x600.avif 800w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-600x450.avif 600w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-400x300.avif 400w, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/image-20160613-29238-1fy3v2j-200x150.avif 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 926px) 100vw, 926px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201c\u0110\u00f3ng g\u00f3p n\u00e0y c\u1ee7a Villmoare v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng \u1edf Afar c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i kh\u00e1c c\u00f9ng h\u1ecd v\u1edbi Homo \u2014 nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Paranthropus,\u201d Melillo n\u00f3i. \u201cThay v\u00e0o \u0111\u00f3, h\u1ecd x\u00e1c \u0111\u1ecbnh chi &#8216;phi Homo&#8217; n\u00e0y l\u00e0 Australopithecus. H\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c r\u1ea5t thuy\u1ebft ph\u1ee5c khi ch\u1ee9ng minh t\u1ea1i sao c\u00e1c h\u00f3a th\u1ea1ch m\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Paranthropus.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00e0 cho bi\u1ebft nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y b\u1ed5 sung th\u00eam b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y Australopithecus kh\u00f4ng ch\u1ec9 lang thang \u1edf v\u00f9ng l\u00f5m Afar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img data-recalc-dims=\"1\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/media.cnn.com\/api\/v1\/images\/stellar\/prod\/turtle-flat-1.jpg?ssl=1\" alt=\"Nh\u00f3m c\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc c\u1ee7a D\u1ef1 \u00e1n Nghi\u00ean c\u1ee9u Ledi-Geraru t\u00ecm ki\u1ebfm h\u00f3a th\u1ea1ch \u1edf l\u01b0u v\u1ef1c Lee Adoyta c\u1ee7a V\u00f9ng Afar.\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u00f3m c\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc c\u1ee7a D\u1ef1 \u00e1n Nghi\u00ean c\u1ee9u Ledi-Geraru t\u00ecm ki\u1ebfm h\u00f3a th\u1ea1ch \u1edf l\u01b0u v\u1ef1c Lee Adoyta c\u1ee7a V\u00f9ng Afar.&nbsp;Kaye Reed\/\u0110\u1ea1i h\u1ecdc Ti\u1ec3u bang Arizona<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"a-mysterious-coexistence\">M\u1ed9t s\u1ef1 chung s\u1ed1ng b\u00ed \u1ea9n<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reed cho bi\u1ebft, khi ng\u01b0\u1eddi Australopithecus v\u00e0 Homo c\u00f2n s\u1ed1ng, V\u00f9ng Afar, gi\u1edd \u0111\u00e2y ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 b\u00e1n sa m\u1ea1c, c\u00f3 l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a thay \u0111\u1ed5i theo m\u00f9a nhi\u1ec1u h\u01a1n ng\u00e0y nay. H\u00e0ng tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u00f3 v\u1eabn ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 m\u00f9a kh\u00f4, nh\u01b0ng b\u1ecb gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n b\u1edfi m\u1ed9t m\u00f9a m\u01b0a ng\u1eafn ng\u1ee7i. C\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng mang n\u01b0\u1edbc qua \u0111\u1ecba h\u00ecnh ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i trong m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a n\u0103m. R\u1ea5t \u00edt c\u00e2y m\u1ecdc g\u1ea7n s\u00f4ng, v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 \u0111\u1ea5t ng\u1eadp n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u1ed3ng c\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 m\u1ed9t lo\u00e0i h\u01b0\u01a1u cao c\u1ed5 h\u00f3a th\u1ea1ch \u0103n c\u1ecf, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd cho th\u1ea5y ch\u00fang b\u1ecb c\u0103ng th\u1eb3ng v\u00ec ch\u00fang \u0103n c\u00e2y c\u1ed1i v\u00e0 b\u1ee5i r\u1eadm \u1edf h\u1ea7u h\u1ebft m\u1ecdi n\u01a1i kh\u00e1c&#8221;, Reed n\u00f3i. &#8220;Li\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi Hominin c\u00f3 \u0103n c\u00f9ng m\u1ed9t th\u1ee9 kh\u00f4ng? Ch\u00fang t\u00f4i \u0111ang c\u1ed1 g\u1eafng t\u00ecm hi\u1ec3u b\u1eb1ng c\u00e1ch ki\u1ec3m tra c\u00e1c \u0111\u1ed3ng v\u1ecb trong r\u0103ng c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0 c\u00e1c v\u1ebft x\u01b0\u1edbc c\u1ef1c nh\u1ecf tr\u00ean r\u0103ng c\u1ee7a ch\u00fang.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reed cho bi\u1ebft vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u li\u1ec7u Homo v\u00e0 Australopithecus c\u00f3 c\u00f9ng ngu\u1ed3n th\u1ee9c \u0103n hay kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1c h\u1ecda b\u1ee9c tranh v\u1ec1 c\u00e1ch t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta chia s\u1ebb ho\u1eb7c c\u1ea1nh tranh t\u00e0i nguy\u00ean. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u0169ng mu\u1ed1n x\u00e1c \u0111\u1ecbnh xem lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra c\u00e1c c\u00f4ng c\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y t\u1ea1i \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hi\u1ec7n t\u1ea1i, kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh x\u00e1c hai gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, nh\u01b0ng Reed cho bi\u1ebft b\u00e0 hy v\u1ecdng nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n trong t\u01b0\u01a1ng lai s\u1ebd cung c\u1ea5p nhi\u1ec1u c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi h\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;B\u1ea5t c\u1ee9 khi n\u00e0o b\u1ea1n c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 th\u00fa v\u1ecb, n\u1ebfu b\u1ea1n l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 c\u1ed5 sinh v\u1eadt h\u1ecdc, b\u1ea1n lu\u00f4n bi\u1ebft r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u1ea7n th\u00eam th\u00f4ng tin&#8221;, Reed n\u00f3i. &#8220;B\u1ea1n c\u1ea7n th\u00eam h\u00f3a th\u1ea1ch. Th\u00eam h\u00f3a th\u1ea1ch s\u1ebd gi\u00fap ch\u00fang ta k\u1ec3 l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta t\u1eeb r\u1ea5t l\u00e2u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u2014 nh\u01b0ng v\u00ec ch\u00fang ta l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng s\u00f3t, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi ch\u00fang ta.&#8221;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nh\u1eefng chi\u1ebfc r\u0103ng h\u00f3a th\u1ea1ch c\u1ed5 x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n trong m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n kh\u1ea3o c\u1ed5 k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1eadp k\u1ef7 \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc Ethiopia cho th\u1ea5y c\u00f3 hai lo\u00e0i hominin kh\u00e1c nhau, hay t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf c\u00f9ng m\u1ed9t n\u01a1i t\u1eeb 2,6 tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn 2,8 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u2014 v\u00e0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":260425540,"featured_media":1259,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"_wpas_customize_per_network":false,"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[10096776],"tags":[],"class_list":["post-1249","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bi-an"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/last-homo-erectus-50000-bce-touchstonetruth.webp?fit=1418%2C749&ssl=1","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pgh3dM-k9","jetpack-related-posts":[{"id":555,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=555","url_meta":{"origin":1249,"position":0},"title":"6 b\u00ed \u1ea9n l\u1ecbch s\u1eed m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 gi\u1ea3i m\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o n\u0103m 2023 \u2014 v\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n m\u00e0 h\u1ecd ch\u01b0a gi\u1ea3i m\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"June 11, 2025","format":false,"excerpt":"C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 di\u1ec7n m\u1ea1o th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u0103ng Otzi, x\u00e1c \u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m 1991 t\u1ea1i d\u00e3y n\u00fai Alps c\u1ee7a \u00dd.\u00a0H\u00ecnh \u1ea3nh Andrea Solero \/ AFP \/ Getty Paleogenetics kh\u00e1m ph\u00e1 ra nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c t\u1eeb DNA \u1ea9n trong\u2026","rel":"","context":"In &quot;B\u00ed \u1ea8n&quot;","block_context":{"text":"B\u00ed \u1ea8n","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=10096776"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1-1.jpg?fit=905%2C709&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1-1.jpg?fit=905%2C709&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1-1.jpg?fit=905%2C709&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/1-1.jpg?fit=905%2C709&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":2007,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=2007","url_meta":{"origin":1249,"position":1},"title":"\u1ea8m th\u1ef1c M\u1ef9: 20 m\u00f3n \u0103n tuy\u1ec7t v\u1eddi nh\u1ea5t","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"October 6, 2025","format":false,"excerpt":"N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 n\u01a1i h\u1ed9i t\u1ee5 nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u2013 v\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00fang v\u1edbi n\u1ec1n \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a n\u01a1i n\u00e0y. L\u1ecbch s\u1eed \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tr\u00ecnh \u0111\u1ed5i m\u1edbi. Nh\u1eefng l\u00e0n s\u00f3ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u1ea9m th\u1ef1c \u2013 b\u1ea3n \u0111\u1ecba, ch\u00e2u\u2026","rel":"","context":"In &quot;\u1ea8m Th\u1ef1c&quot;","block_context":{"text":"\u1ea8m Th\u1ef1c","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=586"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-1.avif","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-1.avif 1x, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-1.avif 1.5x, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-1.avif 2x, https:\/\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-1.avif 3x"},"classes":[]},{"id":2642,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=2642","url_meta":{"origin":1249,"position":2},"title":"10 LO\u00c0I \u0110\u1ed8NG V\u1eacT C\u00d3 NGUY C\u01a0 TUY\u1ec6T CH\u1ee6NG NH\u1ea4T TH\u1ebe GI\u1edaI","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"October 31, 2025","format":false,"excerpt":"Khi x\u00e3 h\u1ed9i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u00eau t\u1ed1n nhi\u1ec1u t\u00e0i nguy\u00ean, kh\u00f4ng gian t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111ang b\u1ecb thu h\u1eb9p v\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed9ng v\u1eadt hoang d\u00e3 \u0111ang suy gi\u1ea3m. B\u00e1o c\u00e1o H\u00e0nh tinh S\u1ed1ng n\u0103m 2024 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i cho th\u1ea5y quy m\u00f4 trung b\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ea7n th\u1ec3\u2026","rel":"","context":"In &quot;\u0110\u1ed9ng V\u1eadt&quot;","block_context":{"text":"\u0110\u1ed9ng V\u1eadt","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=10096781"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-15.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-15.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-15.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-15.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/0-15.jpg?fit=1200%2C675&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":1368,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=1368","url_meta":{"origin":1249,"position":3},"title":"T\u1ea1i sao m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt ch\u1ec9 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ng\u00e0y trong khi nh\u1eefng lo\u00e0i kh\u00e1c s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m?","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"August 25, 2025","format":false,"excerpt":"C\u00e1 voi \u0111\u1ea7u cong c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng h\u01a1n 200 n\u0103m. Chu\u1ed9t ch\u00f9 t\u00ed hon ch\u1ec9 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u0103m. M\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i b\u1ecdt bi\u1ec3n \u0111\u00e3 h\u01a1n 15.000 n\u0103m tu\u1ed5i. Kho\u1ea3ng c\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u01a1n gi\u1ea3n: \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c bi\u1ec7t \u1edf c\u1ea5p \u0111\u1ed9 sinh h\u1ecdc? Thay v\u00ec\u2026","rel":"","context":"In &quot;\u0110\u1ed9ng V\u1eadt&quot;","block_context":{"text":"\u0110\u1ed9ng V\u1eadt","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=10096781"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/download-2.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/download-2.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/download-2.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/download-2.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/download-2.jpg?fit=1200%2C630&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":1387,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=1387","url_meta":{"origin":1249,"position":4},"title":"Kh\u00f4ng c\u1ea7n thu\u1ed1c, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1eabu thu\u1eadt: C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00e1m ph\u00e1 ra c\u00e1ch \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m \u0111au vi\u00eam kh\u1edbp","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"August 25, 2025","format":false,"excerpt":"M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi do m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 k\u1ef9 thu\u1eadt \u1edf Utah d\u1eabn \u0111\u1ea7u cho th\u1ea5y vi\u1ec7c r\u00e8n luy\u1ec7n l\u1ea1i d\u00e1ng \u0111i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m gi\u1ea3m \u0111au v\u00e0 l\u00e0m ch\u1eadm qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng s\u1ee5n. G\u1ea7n m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh tr\u00ean 40 tu\u1ed5i \u0111ang s\u1ed1ng chung v\u1edbi\u2026","rel":"","context":"In &quot;S\u1ee9c Kh\u1ecfe&quot;","block_context":{"text":"S\u1ee9c Kh\u1ecfe","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=10096750"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Osteoarthritis-Knee-Inflammation-777x583-1.webp?fit=777%2C583&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Osteoarthritis-Knee-Inflammation-777x583-1.webp?fit=777%2C583&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Osteoarthritis-Knee-Inflammation-777x583-1.webp?fit=777%2C583&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/Osteoarthritis-Knee-Inflammation-777x583-1.webp?fit=777%2C583&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":1071,"url":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?p=1071","url_meta":{"origin":1249,"position":5},"title":"11 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u00e0 \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi","author":"VIET CENTURY MEDIA","date":"August 5, 2025","format":false,"excerpt":"Th\u1ebf gi\u1edbi tr\u00e0n ng\u1eadp nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111a d\u1ea1ng, m\u1ed7i n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ec1u c\u00f3 phong t\u1ee5c, truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi quan ri\u00eang. Th\u00f4ng qua du l\u1ecbch, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 m\u1edf mang t\u1ea7m m\u1eaft b\u1eb1ng c\u00e1ch quan s\u00e1t c\u00e1ch s\u1ed1ng v\u00e0 suy ngh\u0129 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi\u2026","rel":"","context":"In &quot;Th\u1ebf Gi\u1edbi&quot;","block_context":{"text":"Th\u1ebf Gi\u1edbi","link":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/?cat=10096745"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/world-culture-festival.jpg?fit=721%2C481&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/world-culture-festival.jpg?fit=721%2C481&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/world-culture-festival.jpg?fit=721%2C481&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/vietcenturymedia.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/world-culture-festival.jpg?fit=721%2C481&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/260425540"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1249"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1260,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions\/1260"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietcenturymedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}